Historia InO

Równoczesne poruszanie sie wielu osób z mapami po tym samym terenie, w celu dotarcia do określonych miejsc, stało się możliwe dopiero w okresie rozwoju nowoczesnej kartografii w XIX wieku, gdy powstały mapy topograficzne.W tym okresie takie mapy praktycznie dostępne były tylko w środowisku wojskowym. W 1845 r. szwedzki wojskowy sztab generalny zarządził wydanie nowych map topograficznych, o większej skali. Mapy wysokiej jakości miały w Europie również inne państwa, na przykład Prusy, ale nigdzie nie stały się one podstawą rywalizacji i utworzenia nowej dyscypliny. Za początek organizacji imprez na orientację można przyjąć drugą połowę XIX wieku, od kiedy prowadzone były przez organizacje sportowo-wojskowe szkolenia i ćwiczenia dla skandynawskiej kadry oficerskiej z zakresu terenoznawstwa. W 1893 zajęcia praktyczne z terenoznawstwa pokrywają się już z zawodami.

W krajach północnej Europy popularność narciarstwa śladowego (wynikająca z warunków klimatycznych) spowodowała, że w tym pionierskim okresie imprezy przeprowadzono głównie na trasach narciarskich. Pierwsze narciarskie biegi odbyły się w 1887 r. w okolicach Sundsvall w Szwecji. Pierwsze zawody w zwykłym biegu na orientację odbyły sie 13 maja 1897 r. w okolicach Bergen w Norwegii, zorganizowane przez sportowe towarzystwo ,,Turnferening". Nastepne były w 1898r. w Oslo, w 1901r. w okolicach Sztokholmu i 1904r w okolicach Helsinborgu. Od poczatków organizowane są tez narciarskie biegi sztafetowe: w 1900r. w Szwecji na trasie 175 km (kontynuowane, od 1910r. przekształciły się w sztafetowe mistrzostwa kraju), w 1904r. w Finlandii na trasie Poorvo-Helsinki o łącznej długości czterech odcinków 63 km, także w Finlandii, w 1906r., 504 kilometrowa trasa z Oulu do Helsinek (wynik zwycięzców: 132 godziny i 20 minut). Od tych czasów orientacja staje sie cywilną dyscypliną sportu. w 1903r. w Szwecji, w okolicach Sztokholmu odbyły sie pierwsze zawody na 20 kilometrowej trasie w zwykłym biegu (bez nart) na orientację.

Dawne trasy (prawie aż do czasu powstania IOF) były długie, z małą ilością punktów kontrolnych. Punkty miały obsługę sędziowską.

Po pierwszej wojnie światowej nastepuje gwałtowny rozwój orientacji sportowej w Skandynawii. 25 marca 1919r w Ingelboda, w Szwecji, odbywają się pierwsze w świecie masowe zawody, w których startuje 220 zawodników. W 1928r. powstaje pierwszy klub biegu na orientację SK Gothia (Szwecja). Skandynawowie ustalają pierwsze sportowe i topograficzne przepisy. W 1935r. powstaje fińska, a w 1938r. szwedzka federacja biegu na orientację.

W okresie międzywojennym idea organizacji imprez biegowych z mapą trafiła na południe Europy. Zainteresowali się nią, między innymi, Szwajcarzy, którzy 19 marca 1923r. w okolicach Zurychu zrobili pierwsze oficjalne zawody poza Skandynawią. Formy ówczesnych zawodów czesto różniły się od obecnych- bliższe były ,,turystyce biegowej", a czarno białe mapy w skali 1:50000 dalekie były od dzisiejszych wymagań. Takie odmienności spotykało sie jeszcze w latach 70-tych XX wieku.

Uważa się, że umiejętność szybkiej i dobrej orientacji zdobyte w zawodach przydały się Finom w czasie wojny radziecko-fińskiej.

Po drugiej wojnie światowej imprezami na orientację zaczynają się interesować inne kraje europejskie. Dużą rolę odegrali w tym skandynawscy misjonarze biegu na orientację, którzy już od 1946r. popularyzują tę dyscyplinę i zbierają owoce swojej pracy w wielu krajach. Większość krajów początki swojej ,,zabawy na orientację" datuje głównie na koniec lat 40-tych i lata 50-te: Rumunia-1947r., Czechosłowacja-1949/50r., Jugosławia-1953r., Bułgaria-1954r., Anglia-1955r., RFN-1959r., Belgia-1964r., Holandia-1970r. W wyniku politycznych podziałów Europy kraje bloku wschodniego idą własnym torem, wśród których tylko Polska, mimo pierwszych inicjatyw, odstaje i aktywna staje się dopiero po ustrojowej odwilży w 1956r. Kraje ,,układu warszawskiego", zamknięte w swoim kręgu, same tworzą zasady organizacji imprez. W celu ich ujednolicenia w 1958r. w Budapeszcie odbywa się konferencja przedstawicieli krajów socjalistycznych. Także w tym roku, koło Balatonu, Węgrzy organizują pierwsze w bloku wschodnim międzynarodowe zawody w biegu na orientację. W 1959r. orientaliści ze Wschodu i Zachodu spotykają się na pierwszej wspólnej konferencji w Szwecji i dyskutują o powołaniu jednej międzynarodowej federacji i o rozgrywaniu mistrzostw Europy.

A w Polsce?... Dyscyplina pojawiła się prawdopodobnie w pierwszych latach istnienia odrodzonego państwa. Pierwsze znane informacje pochodzą z 1925r. W poznańskim, harcerskim czasopiśmie ,,Czuj Duch" zachęcano do uprawiania biegu przełajowego, a zwłaszcza takiej jego odmiany, gdzie trasa wyznaczona jest punktami kontrolnymi. Przy tej okazji wymieniono harcerski klub sportowy ,,Varsowia", jako ten który już wcześniej (przed marcem 1925r.) taki bieg zorganizował. Z okresu międzywojennego pochodzi też notatka o wojskowych rowerowych ,,biegach orientacyjnych". Nie można wykluczyć, że jeszcze przed 1925r. polscy wojskowi i harcerze prowadzili terenowe zajęcia szkoleniowa z mapami lub szkicami, które bliższe mogły być dzisiejszym marszom na orientację. Być może Polacy zetknęli sie z tą dyscypliną za granicą, a może nawet sami startowali. Pierwsza polska broszura-,Marsze i biegi orientacyjne" napisana dla potrzeb wojska przez Stanisława Zakrzewskiego, a wydana przez Główny Urząd Kultury Fizycznej, ukazała się w 1948r. (reprint w 2000r.), można więc przypuszczać, że autor, szczegółowo opisujący organizację imprez w Skandynawii, wcześniej osobiście w nich uczetsniczył lub zetknął się z tą tematyką za granicą i został zarażony przez fanatyków z północy. Był pionierem czasów powojennych, bo jak napisał po opisie pracy sędziów na trasie i czynności zawodnika: ,,Oto charakterystyczna scena z marszu orientacyjnego, u nas całkowicie nie znanego".I dalej jeszcze:,,Gdy w przyszłym roku-[1950-?]-po raz pierwszy-wprowadzone zostaną marsze orientacyjne, bedą to marsze nie indywidualne, ale zespołowe (drużyna złożona z 10+1 uczestników). Wszędzie-w okolicy każdego miasta-trzeba będzie takie marsze przeprowadzić i dlatego już dziś należy pomyśleć o przygotowaniu odpowiednich map względnie planów czy też szkiców terenowych oraz o odpowiednim szkoleniu dowódców drużyn. Do tego-ażeby każdy sportowiec, każdy młody człowiek-co chcielibyśmy osiągnąć-potrafił z łatwością czytać mapę i orientować się w terenie, dojdziemy chyba za kilka lat".

Zakrzewski, choć rozróżnia wyrazy marsze i biegi, to w zasadzie nie podaje różnicy między nimi. Wyczuwa się tylko, że słowo marsze dotyczy poruszania się żołnierza, a pisząc biegi myśli o sportowcach ze Skandynawii. Opisując organizację imprez prawie nic nie wspomina o zasadach kwalifikacji. Jedynie w wykazie składu komisji sędziowskiej podał: ,,...sekretarza, odnotowującego godzinę i minutę startującego oraz zajęte przezeń miejsce i uzyskany czas"., a w innym miejscu:,,...ustala się na trasie kilka punktów kontrolnych, przez które obowiązkowo musi każdy uczestnik przejść, gdzie karta uczestnictwa zostaje ostemplowana, względnie podpisana, i gdzie ewentualnie otrzymuje sie nowe zadanie."

Czy na początku lat 50. były polskie imprezy? Tak, chyba jednak w znikomym zakresie, bo nadeszła lata zimnej wojny i okres utajniania map. Niewieleo nich wiadomo. Właściwie jest tylko informacja, że w nocy z 12 na 13 czerwca 1954r. odbyła się impreza na orientację, uważana za najstarszą mazowiecką.

Można przyjąć, że początek naszej polskiej ery nowożytnej w imprezach na orientację nastąpił po odwilży politycznej z 1956r. Zmiany, które wtedy nastąpiły w Polsce, przyniosły ożywienie w wielu dziedzinach życia, m.in. w turystyce zagranicznej. Mimo wielu jeszcze przeszkód formalnych, wreszcie stały się możliwe wyjazdy do innych krajów socjalistycznych. Oczywiście, wymagane były zaproszenia i w zasadzie wyjeżdżały tylko grupy, głównie jako wymiana między zaprzyjaźnionymi organizacjami z ówczesnego bloku państw socjalistycznych. Prawdopodobnie w 1957r., skorzystał z tego Bronisław Turoń z Wrocławia, chyba będący wówczas członkiem Komisji Turystyki Pieszej Zarządu Głównego (KTP ZG PTTK), który wziął udziałi w I Międzynarodowym Zlocie Turystów w Podbanskiej Polanie w Czechosłowacj, i tam zetknął się z imprezą na orientację.

W 1957r. w Lubniewicach odbyły się pierwsze zawody na orientację, zorganizowane, jak mówi tradycja, przez środowisko wrocławskich piechurów, pod kierownictwem Turonia, a które dzisiaj możemy określić jako turystyczne. Prawdopodobnie była to impreza towarzysząca V Ogólnopolskiemu Rajdowi Pieszemu PTTK (5-18.08.1957) lub w jego ramach. Wyróżniła się dobrą organizacją i doskonale zaprezentowała nową dyscyplinę w ogólnopolskim środowisku turystów pieszych. Ta nowinka szybko znalazła swoich zwolenników.

Podczas następnego, szóstego rajdu, odbywającego się w dniach 9-22 lipca 1958r. na Suwalszczyźnie i Pojezierzu Augustowskim, także odbyły sie zawody, tym razem, po raz pierwszy w kraju-z udziałem zawodników zagranicznych.

W 1958r. KTP ZG PTTK nawiązała kontakt z turystami z Czechosłowacji, co zaowocowało zaproszeniem 30 osobowej grupy piechurów nizinnych i górskich, reprezentujących PTTK, do udziału w Ogólnokrajowym Zlocie Turystycznym w Peksovym Mlynie. Osoby z tej grupy wzięły udział m.in. w zawodach na orientację. Startowało sie wtedy w zespołach dwuosobowych z obowiązkowym obciążeniem na plecach. Polskie zespoły, biegnące poza konkursem (w strojach turystycznych), w grupach 3-osobowych, wywołały zgorszenie zjadając część obowiązkowego obciążenia podczas odpoczynku na trasie i nie mieszcząc sie w limitach czasowych.

Członkowie reprezentacji PTTK na zlot w Peksovym Mlynie, grupy złożonej z mieszkańców zróżnych regionów, stają się pionierami ,,imprez orientacyjnych" w swoich środowiskach w całej Polsce. Imprezy w 1. połowie lat 60. odbywały się w województwach: białostockim, bydgoskim, gdańskim, katowickim, krakowskim, lubelskim, warszawskim i wrocławskim.

W dniach 12-16.06.1960r. na terenie Jury Krakowsko-Częstochowskiej odbył się I Ogólnopolski Wysokokwalifikowany Rajd Pieszy (OWRP), z zakończeniem w Potoku Złotym. Jego organizatorem była Okręgowa KTP PTTK z Katowic. Podczas tego rajdu odbyły sie marsze na orientację. W następnym roku, 4 czerwca, na zakończenie II OWRP także rozegrano zawody na orientację. Organizatorem rajdu była Okręgowa Komisja Turystyki Pieszej w Lublinie. Zawody na orientację lub wielodniowe trasy z elementami orientacji stały się częstym składnikiem OWRP i do dziś cieszą się dużym powodzeniem.

W tamtych czasach stosowano limit czasu, za którego przekroczenie w obie strony (czyli za przyjście wcześniejsze lub późniejsze) otrzymywało sie punkty karne. Zmuszało to szybkie osoby do chowania sie w krzakach przed metą. Było to pierwsze znane zastosowanie nie sportowej punktacji w zawodach. Później wykształciły się zasady punktacji marszów na orientację. Ustalono, że każda minuta spóźnienia to jeden punkt karny, nie odnalezienie jednego punktu kontrolnego równe jest stracie jednej godziny (60 punktów karnych), a potwierdzenie punktu obcego oraz zmiana kolejności potwierdzeń-połowie tej wartości.

W 1959r. Zarzad główny Ligi Obrony Kraju organizuje na terenie powiatu giżyckiego pierwsze polskie zawody w radiopelengacji (tzw. łowy na lisa-jedna z odmian imprez na orientację). Zawody w tej dyscyplinie, podobnie jak zawody lotnicze, motorowe i dla płetwonurków, rozwijały sie odrębnymi torami, choć czasami z udziałem miłośników biegów i marszów na orientację.

W 1959r. powstaje w odziale PTTK we Wrocławiu pierwszy polski Klub Imprez na Orientację ,,Azymutek" pod szefostwem Bronisława Turonia. 16 października 1963r. zawiązała się Podkomisja Imprez na Orientację Komisji Turystyki Pieszej Zarządu Głównego PTTK z siedzibą we Wrocławiu. Jej przewodniczącym został Bronisław Turoń. Wrocław był wtedy przodującym ośrodkiem, a najważniejsze imprezy odbywał sie na Dolnym Śląsku. Pierwsze polskie biegi na orientację przeprowadzono w 1963 roku na stokach Ślęży, zaś pierwsza impreza ogólnopolska odbyła się w nastepnym roku na Wzgórzach Strzelińskich.

Oficjalne i prywatne kontakty nawiązane z zagranicznymi klubami, turystami i sportowcami dawały okazję do wymiany doświadczeń. Polacy, zwłaszcza z województwa wrocławskiego, kilkakrotnie zapraszani byli do udziału w sportowych zawodach w Czachosłowacji i NRD.

Działacze klubu ,,Azymutek" (Zbigniew Dufrat, władysław Igielski i Bronisław Turoń) w dniach od 23 do 25 października 1964r. przeprowadzili we Wrocławiu pierwszy ogólnopolski kurs organizatorów imprez na orientację. Uczestniczyło w nim dwanaście osób z Krakowa-Nowej Huty, Łodzi, opola i Wrocławia. O drugim kursie brak danych. Następne III, IV i V Centralny Kurs Organizatorów/Instruktorów InO, odbyły się w Sobótce, w końcu kwietnia lat 1968, 1969 i 1970.

Klub ,,Azymutek" coraz bardziej zajmuje sie sportem. Po zatrudnieniu trenera, władze PTTK doprowadzają do rozwiązania klubu. Niezadowolona część członków zawiązuje nowy klub pod nazwą ,,Azymutek 67", istniejący kilka lat. Po odebraniu (w 1970r.) wrocławskiemu środowisku wiodącej roli w Polsce, nastapił jego powolny upadek. Jeczsze odbyły sie dwa (już jako regionalne) kursy organizatorów InO w 1972r. w Lasocinie i rok później w Rościszowie koło Dzierżoniowa. Sam Turoń wycofał się z prac późniejszej Komisji InO ZG PTTK w 1973r. Okresowe ożywienie nastapiło na przełomie lat 70. i 80. za sprawą turystycznego, wojskowego klubu InO ,,Orientop".

Biegacze przenieśli się do Dzierżoniowa, gdzie w 1970r. znaleźli sportowego patrona- ognisko Towarzystwa Krzewienia Kultury Fizycznej przy Zakładach Radiowych ,,Diora". Powstała sekcja BnO ,,Azymut 70" grupująca dolnośląskich biegaczy. To głównie oni zwyciężali na zawodach pod koniec lat 60-tych i w latach 70-tych. Z nich składała się pierwsza polska reprezentacja na Mistrzostwa Świata w 1970r. w byłej NRD. Najlepszy z Polaków-Jóżef Gronkiewicz uplasował sie na 64 miejscu.

W 1961r. w maju w Kopenhadze przedstawiciele Bułgarii, Czechosłowacji, Danii, Finlandii, Norwegii, NRD, RFN, Szwajcarii, Szwecji i Węgier powołują Międzynarodową Federację Biegu na Orientację-IOF. Od tej chwili organizacja ta, grupująca krajowe związki biegów na orientację, stworzyła międzynarodowe przepisy, ustaliła normy map sportowych (1969r,; polska wersja ukazała się w 1973r.), skoordynowała międzynarodowe imprezy i zleciła mistrzostwa na różnych szczeblach (pierwsze mistrzostwa Europy odbyły się w 1962r. w Norwegii, a Świata w 1966r. w Finlandii). W 1963r. w Lipsku (w byłej NRD) odbył się II Kongres IOF, w którym Polska uczestniczyła jako obserwator. Cztery lata później, na IV Kongresie w Austrii Polska (wraz z Wielką Brytanią) zostaje przyjęta do IOF, a jej reprezentantem zostaje Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze.

W 1968 w górach Harzu (w okolicach Nordhausen, wówczas w NRD) polscy turyści kolarze po raz pierwszy zetkęli się z kolarskimi jazdami na orientację.

Polskie środowisko rozszerza się, a motorem rozwoju są uczestnicy ze wspomnianego wcześniej zlotu z 1957r. Bardzo aktywny jest ośrodek PTTK-owsko harcerski w Katowicach, widoczna jest działalność w Poznaniu i w Krakowie. Nieco później dołączyły do nich grupy warszawskie i łódzkie. W 1967r. odbyło się ponad 50 imprez, w których startowało około 5000 osób. W czerwcu tego roku Komisja Turystyki Pieszej PTTK w Gliwicach zorganizowała swoją pierwszą imprezę na orientację w ramach rajdu ,,Noc Świetojańska", najstarszą z wciąż odbywających się polsich, nocnych imprez. W nastepnym roku, 18 sierpnia 1967r. w Broniszowie koło Kożuchowa (w ówczesnym woj. zielonogórskim) w ramach Centralnego Rajdu Pieszego rozegrani I Ogólnopolski Finał Imprez na Orientację w konkurencjach pieszych i biegowych. W tym samym roku GK ZHP i Komenda Chorągwi w Katowicach zorganizowały w Ogrodzieńcu I Harcerskie Ogólnopolskie Zawody na Orientację (HOZnO). Również w 1968r. po raz pierwszy oceniono uczestników warszawskich imprez w Konkursie o Tytuł Mistrza Warszawy i Mazowsza, najstarszej wciąż trwającej klasyfikacji tego typu. W 1970r. zawiązuje się w Warszawie turystyczny klun InO ,,Delta".

Ten gwałtowny wybuch aktywności zaowocował powstaniem w Warszawie samodzielnej Komisji Imprez na Orientację ZG PTTK. 10 października 1970r., podczas swych obrad, ZG PTTK powołał komisję do życia. Ówczesne władze uważały, że nad imprezami, w których korzysta się z map topograficznych, i nad środowiskiem, które występuje na forum międzynarodowym, kontrolę powinno mieć wojsko. Pierwszym przewodniczącym zostaje pułkownik Henryk Bednarek, który jako jedyny wojskowy przewodniczący zasłużył się w popularyzacji imprez na orientację. Wojsko sprawuje swą nieformalną kontrolę nad komisją aż do 1989r., kiedy to przewodniczącym zostaje Andrzej Krochmal.

Jednym z pierwszych poczynań nowej komisji było wypracowanie sposobu na legalne uzyskiwanie map na imprezy i pośrednictwo w ich załatwianiu w Głównym Urzędzie Geodezji i Kartografii. Ówczesne przepisy dopuszczały udostępnienie wszystkim zainteresowanym organizacjom łącznie w ciągu roku jedynie piędziesięciu małych fragmentów map topograficznych.

W latach 1970-1971 toczyła się pierwsza dyskusja nad regulaminem Odznaki Imprez na Orientację. Został on zatwierdzony w 1971 lub w 1972 roku i różnił się od dzisiejszego. Odznaka miała trzy stopnie: brązowy za 200 punktów, srebrny za 300 punktów i złoty za 500 punktów. Mógł ją otrzymać także organizator imprez. Jej rysunek przedstawiał ówczesny znak punktu kontrolnego-czerwony prostokąt z białym paskiem wzdłuż jednej z przekątnych. Rysunek ten, po zmianie międzynarodowego wzoru lampionu i przy okazji ponownej, burzliwej dyskusji nad regulaminem (m.in. odebrano prawa zaliczania organizacji imprez), został w drugiej połowie lat 70. zamieniony na obecny. Na początku lat 70. istniała tez regionalna dolnośląska odznaka ino.

Prowadzone były następne centralne kursy organizatorów (instruktorów): VI- w Chorzowie 4-7.02.1972; VII i VIII-w Chodzieży 11-14.11.1972 i 15-18.12.1973. Po nich nastąpiła kilkuletnia przerwa w organizacji ogólnopolskich szkoleń.

W 1976r, król szwedzki odsłonił w Ingelboda, w mieście pierwszych masowych zawodów, pomnik poświęcony ,,Pierwszemu orientaliście". Ten pierwszy w świecie taki pomnik, postawiony na skale, przedstawia człowieka z mapą. Uroczystość odbyła sie w obecności uczestników kongresu IOF w Sztokholmie, wśród których był Jerzy Dymarski, przedstawiciel Polski.

Od początku swojego istnienia do 1978r. Komisja InO ZG PTTK więcej uwagi poświęcała biegom niz marszom, choć w miarę upływu lat stosunek ten stopniowo odwracał się. Powoli do głosu w biegach dochodziło Zrzeszenie Sportowe ,,Start", przy którym gromadzili się zwolennicy systematycznej pracy treningowej i startowej. ,,Start" w 1971r. w międzynarodowej obsadzie przeprowadził w Borach Tucholskich pierwsze zawody o swój puchar. ,,Start" przejmował z PTTK wyróżniających się biegaczy i wystawiał polskie reprezentacje na zagraniczne zawody. Bardzo rozwojowy był rok 1974, w którym zorganizowano cykl otwartych eliminacji do Mistrzostw Świata w Danii. Do wyjazdu nie doszło, ale ilość biegających bardzo widocznie wzrosła. To ożywienie miało wpływ na wydanie przez ,,Start" pierwszego ,,Bilans sezonu" z wynikami pierwszej klasyfikacji rankingowej. Wreszcie 22 listopada 1978r. Przewodniczący Głównego Komitetu Kultury Fizycznej i Turystyki przekazał z PTTK do ZS ,,Start" uprawnienia organizacji wiodącej w zakresie dyscypliny sportowej ,,bieg na orientację". Powstała Komisja Imprez na Orientację, której przewodniczącym został Jan Bojarski. W następnym roku na Nadzwyczajnym Kongresie IOF w Finlandii następuje nieoficjalna zmiana przedstawiciela Polski-w miejsce PTTK zostaje nim ZS ,,Start".

Pierwsza na świecie mapa sportowa, przeznaczona do biegu na orientację, w skali 1:20000 (później przez wiele lat była to podstawowa skal) powstała w 1950r. w Norwegii. Wcześniej wykorzystywano różne mapy wojskowe, topograficzne i geograficzne, w skalach najczęściej 1:50000 i 1:100000, o bardzo kiepskej jakości i aktualności. Pierwsza w Polsce barwna (kolory czarny i żółty) mapa do biegu na orientację ukazała sie na potrzeby II Międzynarodowych Biegów na Orientację rozegranych w Kłodzku od 21 do 24 września 1972r. Była to kopia typowej mapy topograficznej w skali 1:25000, z dodatkowo zadrukowanymi na żółto terenami bez lasów. Mapę firmowały Komisja InO ZG PTTK i Zrzeszenie Sportowe ,,Start". Następną mapę barwną, w skali 1:20000, wydała Komisja InO z Odziału PTTK Łódź-Polesie w marcu 1973r. Kolorem zielonym narysowano drogi i przecinki leśne, a niebieskim cieki wodne i stawy. Latem 1973r. ,,Start" wydaje pierwszą polską kolorową, sportową mapę według norm IOF, z przeznaczeniem dla kolejnej edycji międzynarodowych biegów. Mapa ma nazwę ,,Wieżyca" (na Kaszubach), ma skalę 1:20000 i cięcie warstwicowe co 5 metrów. Od tego czasu ukazało się w Polsce około tysiąca kolorowych map sportowych, nie tylko dla sportowców. Oprócz tego powielano wycinki map załatwianych przez KInO ZG PTTK oraz niezliczoną ilość wszelakich kopii różnych map topograficznych i opracowań własnych. W latach osiemdziesiątych XX wieku polskie wojsko wydało dla swoich biegaczy na orientację pewną ilość nieaktualizowanych, kolorowych fragmentów map topograficznych w skali 1:25000 i powiększeń.

7 marca 1978r. nadano pierwsze uprawnienia instruktorów imprez na orientację PTTK, przemianowanych w późniejszym czasie na przodowników. Legitymacje otrzymało 77 osób, a pierwszą z nich Bronisław Turoń. W 2006 liczba przodowników przekracza liczbę 600.

31 maja 1979r. mianowanych zostaje przez Prezydium Rady Głownej ZS ,,Start" pierwszych 59 sędziów biegu na orientację, w tym pięciu klasy państwowej.

W 1978 roku ukazują się dwie broszury. Pierwsza z nich autorstwa Romana Kościńskiego, firmowana przez Komisję Turystyki Kolarskej ZG PTTK ma nazwę ,,Kolarskie Zawody na Orientację. Poradnik dla organizatorów". Drugą było opracowanie Tadeusza Patejki, Jerzego Dymarskeigo i Stanisława Grabowskiego, wydane przez Komisję InO ZG PTTK pod tytułem ,,Zasady organizowania turystycznych marszów na orientację". W roku następnym, po przeróbce i uzupełnieniu wychodzi jej nowa wersja jako ,,Informator organizacyjno-metodyczny imprez na orientację". Autorami są Henryk Bednarek, Andrzej Berent, Stanisław Grabowski, Mirosław Nitecki i Tadeusz Patejko. Zawiera on podstawowe zasady rozgrywania imprez na orientację, punktacji, szkolenia kadry programowej, weryfikacji Odznaki Imprez na Orientację oraz porady praktyczne. Od końca lat siedemdziesiątych pojawia się duża ilość różnych opracowań autorskich na temat marszów i biegów na orientację, ale wszystkie mają charakter druków do użytku wewnętrznego różnych organizacji lub wojska, albo są okazjonalnie wydane jako publikacje imprezowe.

W 1979r. w okolicach Garwolina rozegrany zostaje I Centralny Finał Turystycznych Imprez na Orientację (następca OFInO z etapem dziennym i nocnym). Również w 1979r. w okolicach Ratajczy i Milówki odbyła się pierwsza duża wieloetapowa impreza turystyczna-Studencki Maraton w Marszach na Orientację ,,Ryzban'79" (4 etapy, 130 osób), pierewowzór dzisiejszych imprez wieloetapowych. W następnym roku w Górach Bukowych koło Szczecina odbyły się Akademickie Mistrzostwa Polski w MnO ,,Matnia". W 1981r. po raz pierwszy na III Centralnym Finale Turystycznych InO w Lublinie wprowadzono konkurencję kajakową, kolarską i motorową. W dniach 12 i 13 grudnia 1981r. w Piasku koło Pszczyny studenci z Gliwic przeprowadzili marsze, które odbyły się bez zakłóceń mimo ogłoszonego stanu wojennego. Podobnie było na imprezie w okolicach Warszawy. Dwa lata później nową konkurencję-speleologiczne zawody na orientację w postaci I Speleomarzszoczołgania ,,Spelino'83" organizują Gliwiczanie w skałkach Rzędowickich na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej.

W 1984r. wyszedł pierwszy numer pisma ,,Orientus", przeznaczony dla zwolenników róznych form imprez. Przestał się ukazywać po paru latach, po wyjeździe za granicę Piotra Zielczyńskiego-redaktora naczelnego. Z potrzeby zapełnienia pustki po zamierającym ,,Orientusie" i dla stworzenia pisma tylko dla zwolenników marszów na orientację, powstaje w 1991r. z inicjatywy środowiska dzierżoniowskeigo ,,Tramwaj", ukazujący sie do dzisiaj (52 numer ukazał sie w marcu 2006r.).

W połowie 1985r. wychodzi drukiem pierwsza po polsku, dostępna w księgarniach, (czyli nie jak dotychczas tylko do użytku wewnętrznego, książka Czecha Břetislava Koča ,,Bieg na Orientację", w tłumaczeniu andrzeja Pasionka.

Już w 1981r. dużo się mówiło o utworzeniu związku dla biegaczy, ale stan wojenny oddalił te nadzieje. W 1982 Centralna Komisja Imprez na Orientację przeniesiona została z ZS ,,Start" do Polskiego Związku Lekkiej Atletyki i ten związek stał się reprezentantem Polski w IOF. Długoletnim szefem komisji w PZLA był ppłk Adam Śliwakowski. Dopiero w dniach 8 i 9 września 1989r. w Gdyni zjazd przedstawicieli klubów sportowych uznaje sie za I Walny Zjazd powołujący Polski Związek Biegu na Orientację (PZBnO), kontynuatora działalności kilku swoich poprzedników (w tym PTTK) w zakresie biegów na orientację. Pierwszym prezesem został płk Mieczysław Skrzypek, od którego w 1991r. przewodnictwo przejął na wiele lat Konrad Janowski, a w 2004r. zastapił go Tadeusz Patejko.

Swoje wyraźne piętno w historii biegów odcisnął, zmarły w styczniu 2000r., Andrzej Pasionek. W latach od 1973 do 1976 był członkiem Komisji InO ZG PTTK. Potem zostaje działaczem i pracownikiem etatowym wszystkich kolejnych komórek zajmujących sie biegami, by zakończyć prace jako sekretarz PZBnO.

Od początków lat 90. XX wieku polscy sportowcy zaczęli doganiać światową czołówkę i zdobywali medale na ważnych zawodach, m.in. na mistrzostwach świata. Podobne osiągnięcia mają zawodnicy kadry, reprezentujący Wojsko Polskie, którzy medale zdobywają na Mistrzostwach Świata CISM.

Bogaty jest kalendarz imprez biegowych. W dniach 13-16 lipca 1994r., w Gdyni, Polacy pierwszy raz organizują imprezę o randze światowej. Były to V Mistrzostwa Świata Juniorów. Miesiąc później, w Jaroszowcu na Jurze, była następna prestiżowa impreza-XXVII Mistrzostwa Świata CISM. W lutym 1999r. rozegrano w Jakuszycach pierwsze Mistrzostwa Polski w Narciarskim Biegu na Orientację, a w maju 2000r. w Warszawie pierwsze Mistrzostwa Polski w Parkowym Biegu na Orientację.

W przełomowym, w histrorii Polski, roku 1989 Andrzej Krochmal wybrany zostaje pierwszym cywilnym przewodniczącym KInO ZG PTTK i pełni te funkcję do 2001r. Kolejni przewodniczący to: Dariusz Zając z Radomia w latach 2001-2005 oraz Waldemar Fijor od roku 2005. Działania komisji w zmienionych warunkach zaznaczyły się przede wszystkim kompleksową pracą nad uporządkowaniem, zmodernizowaniem dotychczasowych i opracowaniem nowych przepisów dotyczących turystycznych imprez na orientację i kadry programowej.

W 1990 działacze Ligi Obrony Kraju, Polskiego Związku Krótkofalowców i Związku Harcerstwa Polskiego postanawiają zawiązać Polskie Stowarzyszenie Radioorientacji Sportowej. Po wielu czynnościach organizacyjnych i prawnych, w styczniu 1991r. Komitet założycielski Polskiego Związku Radioorientacji Sportowej (PZRS) uchwala statut, który 4 lutego zostaje zatwierdzony przez Komitet do spraw Młodzieży i Kultury Fizycznej.

1990r. jest pierwszym rocznikiem Pucharu Polski w Marszach na Orientację, jego zwycięzcą w kategorii seniorów zostaje Andrzej Krochmal z Warszawy, natomiast dwa lata później, pierwszym zwycięzcą w kategorii juniorów-Paweł Fąferek z Koszalina. W 1991r. Finały TInO zamienione zostają w Drużynowe Mistrzostwa Polski w Turystycznych Marszach na Orientację. Także w 1992r. rozegrano w okolicach Koszalina I Mistrzostwa Polski w Nocnych Marszach na Orientację, zorganizowane przez Klub InO PTTK ,,Albatros". W tym też roku, w dniach 19-21 maja 1992r. w Zdzieszowicach pod Górą Świętej Anny, odbyły się I Mistrzostwa Polski w Indywidualnym Marszu na Orientację ,,Matnia '92" (nazwa przejęta od mistrzostw akademickich), pierwszym mistrzem Polski zostaje Roman Trocha z Dzierżoniowa.

Od 1995r. wydawane były biuletyny KInO ZG PTTK (ukazały się cztery), w których opublikowano przepisy ustalone przez Komisję. Z okazji pierwszego zlotu przodowników ino ukazała sie broszura firmowana przez Komisję InO ZG PTTK o nazwie ,,Turystyczne imprezy na orientację. Regulaminy", grupująca aktualizowaną zawartość tych wcześniej wydanych biuletynów, wzbogaconą o ogólne omówienie podstaw oraz zarys historii imprez.

Wprowadzono nowe uprawnienia kadrowe- w 1996r. Organizatora Imprez na Orientację PTTK, zaś w roku 2006 Animatora Turystycznych InO.

W grudniu 1997r. zatwierdzony zostaje przez Komisję regulamin okolicznościowej odznaki PTTK z okazji 100. lecia imprez na orientację.

W dniach od 11 do 13 grudnia 1998 Komisja i Klub InO ,,Skróty" z Radomia zorganizowały w Warce I Ogólnopolski Zlot Przodowników InO. Od tego czasu zloty odbywają się co roku, i tak: w Gniewie (1999), w Bornym-Sulinowie (2000), w Modlinie (2001), w Michałowicach (2002), w Chełmie (2003), w Głuchołazach (2004) i w Toruniu (2005).

W drugiej połowie lat 90. zeszłego wieku pojawiły sie pierwsze polskie strony internetowe poświęcone marszom (w 1996r. strona klubu InO ,,Neptun" z Gdańska) i biegom na orientację oraz radioorientacji sportowej. Obecnie swoje strony posiadają Komisja InO ZG PTTK, każdy ze związków sportowych i większość polskich klubów.

W końcu 2001r. zostało mianowanych pierwszych piętnastu honorowych przodowników imprez na orientację PTTK, wśród których najdłuższym stażem (od 1957r.) wyróżniała się Barbara Pachelska z Katowic.

15 listopada 2001r. Piotr Cych z Wrocławia obronił na wrocławskiej Akademii Wychowania Fizycznego pracę doktorską na temat ,,Związki pomiędzy błędami a wynikiem sportowym na przykładzie biegu na orientację". Była to pierwsza praca doktorska na temat orientacji w naszym kraju.

Nowoczesne techniki komunikacji i łączności oraz rejestracji danych i powielania zrodziły nowe formy imprez. Odbyły się już imprezy biegowe w oparciu o nawigację satelitarną GPS. W 50. rocznicę pierwszej imprezy na Mazowszu, od połowy marca do 13 czerwca 2004r., wziąć można było udział w pierwszej polskiej imprezie internetowej o nazwie I TRInO (Turystyczno-Rekreacyjna Impreza na Orientację). Mapę z punktami, treść zadań i kartę startową pobierać można było ze strony internetowej Mazowieckiej Komisji InO PTTK i także poprzez nią przesyłać swoje potwierdzenia przebycia trasy. W roku 2005 zainteresowaniem cieszyły się tez imprezy fotoorientacji (zorganizowane w kilku miejscach w Polsce), w których odszukane według mapy miejsca, należało połączyć ze zdjęciami obiektów, głównie o charakterz krajoznawczym i historycznym.

Koło zataczają biegi na orientację, które tez szukają nowych form. Jedną z najświeższych jest mikroorientacja, przez bardzo precyzyjne odszukiwanie miejsc i punkty stowarzyszone zbliżona do zasad imprez turysrtcznych.

Rozwój kolarskich i narciarskich rodzajów sportowych imprez na orientację zmusza Polski Związek Biegu na Orientację do zmodernizowania swojej działalności. 19 marca 2006r. Krajowy Nadzwyczajny Zjazd Delegatów uchwalił zmianę nazwy na Polski Związek Orientacji Sportowej i rozszerzenie działalości programowej.


Na podstawie opracowania Andrzeja Wysockiego.